Lublana – powieść Józefa Ignacego Kraszewskiego
Lublana to dwutomowa powieść historyczna autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego, napisana w 1878 roku w Dreźnie. Utwór ten, osadzony w czasach przedpiastowskich, nie wchodzi w skład znanego cyklu „Dzieje Polski”. Jest to dzieło dedykowane Marii Ilnickiej, pierwszej redaktorce pisma kobiecego „Bluszcz”, w którym fragmenty powieści publikowane były w latach 1879. Wydanie książkowe ukazało się w tym samym roku w warszawskim wydawnictwie Michała Glücksberga, jednak przez długi czas nie było wznawiane. Dopiero w 1986 roku pojawiła się nowa edycja, przygotowana pod kierunkiem prof. Czesława Hernasa.
Fabuła i główni bohaterowie
Wątek przewodni Lublany koncentruje się na miłości młodego kmiecia Mirka do pięknej i dumnie Lublany, córki bogatego kmiecia Ryżca. Ich uczucie staje się obiektem pożądania okrutnego knezia Leszka, znanego z bezwzględności i ambicji. Książę pragnie uczynić Lublanę jedną ze swoich żon, co prowadzi do konfliktu między nim a Mirekiem. Aby uniknąć kneziowych zakusów, Lublana zmuszona jest do ukrywania się, co powoduje liczne zawirowania i dramatyczne sytuacje, które niosą ze sobą zwroty akcji.
W tle romantycznych perypetii głównych bohaterów rozwija się konflikt pomiędzy wolnymi kmieciami a ich starszyzną a samowładnym kneziem Leszkiem. Konflikt ten narasta, aż do momentu kulminacyjnego, kiedy to kneź zostaje obalony, a na jego miejsce wybierany jest nowy przywódca. W ten sposób Kraszewski ukazuje nie tylko osobiste losy bohaterów, ale również większe społeczne napięcia i dążenia.
Cechy literackie powieści
Lublana wyróżnia się połączeniem legend przedhistorycznych z elementami baśniowymi, co tworzy specyficzny obraz czasów przedpiastowskich. Fabuła powieści charakteryzuje się dynamiczną akcją oraz wieloma zaskakującymi zwrotami, które sprawiają, że czytelnik pozostaje w ciągłym napięciu. W przeciwieństwie do wcześniejszego utworu Kraszewskiego „Stara baśń”, akcja Lublany jest wartka i intensywna.
Dodatkowo, powieść obfituje w różnorodność postaci drugoplanowych, które są wyraziście zarysowane i przedstawione w sposób barwny. Wśród nich znajdują się nietypowe postacie jak wiedźma Rusa, zausznik Berzda czy tajemniczy wróżbita Znosek. Każda z tych postaci wnosi coś unikalnego do fabuły i przyczynia się do budowania bogatego świata przedstawionego.
Baśniowe elementy i ich znaczenie
Akcja Lublany pozornie osadzona jest w realiach historycznych, jednak zawiera wiele elementów typowych dla baśni: pojawianie się widm w momentach krytycznych czy pokonywanie wielkich mocarzy przez skromnych bohaterów. Te baśniowe motywy nadają opowieści dodatkowego kolorytu i magii. Warto zauważyć, że Kraszewski pierwotnie zamierzał zatytułować pierwszą część „Baśń”, a drugą „Powieść”, co pokazuje jego zamiar użycia różnych konwencji literackich.
Kraszewski korzystał z ahistorycznej relacji kronikarskiej Wincentego Kadłubka oraz postaci drugiego knezia Leszka (Leszko II). To źródło inspiracji pozwoliło autorowi na stworzenie nie tylko interesującej fabuły, ale także na dodanie komicznych elementów do niektórych sytuacji. Przykładem może być pomysł rozstrzygania o naczelnej godności przez zawody sportowe takie jak wyścigi konne.
Porównania ze Starą baśnią
Lublana powstała po Starej baśni i choć obydwa utwory osadzone są w tej samej epoce historycznej, istnieje między nimi wiele różnic oraz podobieństw. Główny motyw miłosny jest zbliżony do trudnej miłości Domana i Dziwy z wcześniejszego dzieła. Również narastający konflikt między kmiecej gromady a samowolnym kneziem prowadzi do jego usunięcia.
Jednakże charakterystyka postaci różni się znacząco pomiędzy tymi dwoma powieściami. Mirek przypomina Domana, ale kneź Leszek ukazany jest jako bardziej złożona postać – brutalny i rozwiązły, ale posiadający pewne pozytywne cechy. W Lublanie występują także nowe postacie jak demoniczny stryj Lublany Czerniak czy jej towarzyszka Mucha, co wzbogaca narrację o nowe wątki.
Zakończenie
Lublana to niezwykle ważne dzieło w twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego, które łączy w sobie elementy historyczne i baśniowe. Powieść nie tylko dostarcza czytelnikom emocjonującej historii miłosnej osadzonej w burzliwych czasach przedpiastowskich, ale także podejmuje ważne tematy społeczne związane z wolnością i walką o władzę. Dzięki różnorodności postaci oraz wartkiej akcji Lublana pozostaje interesującym dziełem literackim, które zasługuje na uwagę zarówno miłośników literatury polskiej jak i historii Polski.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).